خودگرده افشانی Self-pollinated

به معنی انتقال گرده یک کلاله به کلاله همان گل ویا سایر گلها در همان بوته یا همان کلون میباشد.

مکانسیم خودگشنی در گیاهان ممکن است به یکی از دلایل زیر باشد:

1-      هرمافرودیت بودن گلها، هم زمانی رسیدگی دانه گرده و تخمک و سازگار بودن گامت های نر و ماده

2-      باز نشدن گلها ،

3-      مناسب بودن ساختمان گل، در برخی از گیاهان پرچم بلند و مادگی کوتاه است همین طور برخی از گیاهان دارای توانایی رشد کلاله در درون استوانه ای است که پرچم ها تشکیل داده اند.

در گیاهان خودگشن رسیدن به خلوص ژنتیکی بسیار راحت است ، چون گرده گیاهان تاثیری در ایجاد ناخالصی ندارد.

دگرگرده افشانی  Cross pollination

حالتی است که دانه گرده یک گیاه روی کلاله گیاهان دیگر از همان گونه انتقال می یابد.

مشخصات گلهایی که سبب دگر گشنی می شود:

1-      ساختمان گل مانع خودگشنی میشود مثلا کلاله ، بالاتر از بساک قرار گرفته باشد.

2-      زمان رسیدگی دانه گرده و کلاله متفاوت است

3-      وجود سیستم خود عقیمی یا خود ناسازگاری در گیاه

4-      گل های نر و ماده جدا روی یک پایه یا روی دو پایه قرار دارد.

گیاهان دگرگشن در طبیعت موفق تر و پایدارترند.

 

 

لیست خلاصه شده گیاهان خودگشن و دگر گشن:

خودگشن

دگرگشن

جو

کنجد

بادمجان

یونجه

برنج وحشی

مارچوبه

آلو

نخود فرنگی

عدس

کتان

گلرنگ

چغندر

کنف

گلابی

ماشک

تریتیکاله

یولاف

نیشکر

کرفس

انجیر

توت فرنگی

شبدر

لوبیا

چاودار

مرغ

گیلاس

شاهدانه

آفتابگردان

قهوه

کاهو

برنج

کرچک

فلفل

زیتون

گردو

نخود

شلیل

سورگوم

موز

چمن

کدوتنبل

خردل

پنبه

هلو

سویا

کلم

خیار

ارزن

چاودار

گوجه فرنگی

بادام زمینی

سیب زمینی

هویج

ذرت

پیاز

ترب

شبدر شیرین

توتون

ماش

کاساوا

شبدر قرمز

اسفناج

هندوانه

زردآلو

گندم

 

اکالیپتوس

شبدر

خرما

تربچه

سیب

 

 منبع: اصول ومبانی اصلاح نباتات.دکتر میبدی