آلاچیق بچه های کشاورزی

روش های متداول کشاورزی، از قبیل : کنترل علف های هرز قبل از کاشت، شرایط مناسب بستر بذر ، میزان و تاریخ صحیح کاشت ، و روش کاشت ، در تولید گیاهان در شرایط دیم  اهمیت خاصی دارند.اغلب این عملیات و شرایط ، مخصوص محصول زراعی خاصی است.ولی تهیه بستر خوب جهت بذر ، در همه ی آنها مشترک است. کشت بذر در یک بستر فشرده که بتواند تماس دانه با خاک را به منظور جوانه زدن مطلوب فراهم سازد ، در تمام محصولات اهمیت دارد.

تولید محصولات زراعی به عوامل قابل کنترل زیادی وابسته است از جمله:

1-استفاده از واریته هایی که به خوبی با محیط تطابق یافته اند.

2-انتخاب بذر خوب از واریته های مناسب ، که دارای قدرت حیاتی خوبی باشند .( درجه جوانه زدن بذر مورد استفاده بایستی دست کم 90% باشد.)

3-انجام عملیاتی روی بذر به منظور کنترل سیاهک آشکار و موجودات خاکزی که ممکن است باعث فساد دانه گردیده ، یا گیاه جوان را مورد حمله قرار دهند.)1

صفات و معیار های مطلوب در ارقام غلات دیم:

(در تحقیقات و بررسی هائی که برای به نژادی ارقام دیم صورت می گیرد بایستی ویژگیهای آب و هوایی و صفات خاص متناسب با آن مورد توجه قرار گیرد.برخی از مهمترین صفاتی که باید در نظر گرفت عبارتند از:

1.       قدرت پنجه زدن متوسط

2.      مقاومت به سرمازدگی های بهاره

3.     داشتن ارتفاع به حد قابل قبول برای یک زراعت دیم

4.     شکل و حجم گسترش ریشه به منظور استفاده بهتر و بیشتر از رطوبت و مواد غذائی

5.     داشتن مقاومت به بیماری ها به خصوص زنگ زرد و قهوه ای

6.      شیشه ای بودن و بالا بودن وزن هزار دانه آن

7.     بالا بودن پروتئین و گلوتن در حد مطلوب و داشتن کیفیت خوب نان)3

گندم:

(از نظر تاریخی تولید جهانی گندم (Triticum aestivum L.) به نواحی نیمه خشک و شبه مرطوب محدود شده است.در نواحی مرطوب به علت وجود امراض ، حاصلخیزی کمتر ، رشد زیادتر وورس و امکان  محصولات با ارزشتر ،  گندم اهمیت کمتری دارد.

از نظر تولید گندم روسیه ، امریکا، و کانادا کشورهای پیشرو هستند.)1

تطابق:

(هوای سرد و مرطوب در طول دوره رشد ،و گرم و خشک در طول تشکیل دانه ؛ بهترین شرایط برای گندم است.

چنین شرایطی در مناطق نیمه خشک که دارای زمستان های معتدل هستند وجود دارد.گیاه در اوائل فصل سرد و مرطوب بارانی کشت می شود و تشکیل دانه و رسیدن آن در طول فصل خشک صورت می گیرد. البته در عمل این شرایط برای کشت غلات مناسب نیستند.

در نواحی که دارای زمستان های معتدل هستند در بعضی سالها ، گیاهان جوان از غرقاب شدن و در بعضی سالها از خشکی تلف می شوند.در بهار اگر بارندگی نشود رطوبت خاک برای پر شدن دانه کافی نخواهد بود  و اگر در زمان بارندگی نازل شود اغلب با شیوع زنگ همراه است.

در مناطقی که دارای زمستان های سرد هستند و بارندگی در تابستان نازل می شود گندم را در پاییز یا بهار کشت می کنند و قسمت عمده رشد رویشی آن در هوای سرد بهار ، و تشکیل دانه در هوای گرم صورت می گیرد .

در تمام مناطق گندم خیز مناطق نیمه خشک در طول 12 هفته آخر فصل رشد ، احتمال وقوع بارندگی کم است ،در حالی که در این مدت به علت تبخیر و تعرق زیاد ، نیاز رطوبتی آن افزایش می یابد.)2

(متوسط باران سالانه ، پراکندگی باران ، و متوسط حرارت سالیانه در تعیین نوع گندم در هر منطقه اهمیت دارد.

نوسانات زیاد از نظر سطح برداشت سالیانه محصول گندم در دشتهای وسیع ، مربوط به شرایط آب و هوائی است که از سالی به سال دیگر متفاوت است.از آنجا که گندم در شرایط مساعد و نامساعد کاشته می شود.سطح زیر کشت معمولا به اندازه سطح برداشت نوسان نمی کند. این امر ممکن است بعلت شرایط خشک در هنگام کاشت (که باعث کاهش جوانه زدن و استقرار گیاه می شود) و شرایط خشک ایجاد شده بعدی که باعث پژمردگی گیاه می شود. و یا به سله بستن خاک ، حشرات ، امراض و صدمات ناشی از باد مربوط می شود. )1

خاک:

(در مناطق نیمه خشک جهان ؛ گندم در خاکهای مختلف کشت می شود.ولی به طور کلی بهترین خاکها برای تولید گندم خاکهای شنی لومی، لومی و رسی عمیق با زهکشی خوب است. با وجودی که اگر رطوبت در حد اپتیمم باشد بافت خاک تاثیر زیادی بر عملکرد گندم ندارد ، ولی در شرایط خشک، خاکهای نرم بافت ، عملکرد بیشتری در مقایسه با خاکهای درشت بافت دارند.)2

میزان بذر جهت کاشت:

به طور کلی در مناطق نیمه خشک مقدار بذر جهت کاشت از مناطق مرطوب تر کمتر است.

گندم بهاره معمولا به علت تولید پنجه  های کمتر ، به مقدار بذر بیشتری در هکتار نیاز دارد .

مقدار کاشت در رابطه با آب موجود ، جهت توازن جمعیت گیاهی در مزرعه اهمیت دارد.در حالی که جمعیت گیاهی زیاد است ، رقابت بین گیاهان زیاد شده و میزان مرگ ومیر بین گیاهان جوان بیشتر می شود.

هنگامیکه تعداد گیاهان از حد مناسب بالاتر باشد ، تعداد پنجه ها کاهش می یابد ، اما وزن کل ماده خشک تولید شده تفاوتی نمی کند. با وجودی که میزان بذر جهت کاشت دارای دامنه وسیعی است  که در آن کاهش محصول ناچیز است. عملکرد گندم در تراکم گیاهی بیشتر معمولا کاهش می یابد.

زمان کاشت:

زمان مناسب جهت کاشت گندم بسته به شرایط منطقه تغییر می کند  و بیشتر به درجه حرارت خاک مربوط است.

کاشت تجاری در نواحی دیم خیز عمدتا بستگی به آب خاک دارد.در صورتی که آب در دسترس باشد ، تولید کنندگان تجاری ، دو هفته قبل از زمان مناسب اقدام به کاشت می نمایند.

چنانچه گیاه در خاک گرم کاشته شود ، زور کاشتن باعث خطر حمله امراض ریشه می شود.

در اغلب نقاط ، کاشت دیرتر از زمان توصیه شده ،و نیز خطر سیاهک اشکار و زنگ گندم را افزایش می دهد. زیرا خاکهای سرد جوانه زدن هاگها را زیاد می کند.

اختلاف بین واریته ها نیز در تاریخ کاشت مناسب تاثیر می گذارد.واریته های نیمه پاکوتاه دارای تاریخ کاشت زودتری نسبت به وارته های استاندارد می باشند.

زمان کشت روی گندم بهاره نیز اثر می گذارد. اگر گندم بهاره دیرتر کشت شود ، کاهش تولید داریم و برای جبران کمبود پنجه زدن باید بذر بیشتری مصرف کرد.

عمق کاشت:

عمق کاشت عامل مهمی محسوب می شود.و تا حد زیادی به اندازه ی بذر مربوط می باشد.گندم های کاشته شده در عمقcm  4دارای ریشه های طویلتری هستند و وزن ریشه ی آنها بیشتر از گندمهای کاشته شده در عمقcm 2 است. با وجود این افزایش عمق کاشت بهcm 8 رشد ریشه را کاهش می دهد. کاشت در عمق cm10باعث کاهش جوانه زدن به میزان تقریبی 40% می گردد.

منابع:

1)     اصول و عملیات دیمکاری، ترجمه عوض کوچکی و محمد حسن راشد محصل

2)    زراعت در مناطق خشک، ترجمه و تدوین عوض کوچکی

3)   دیمکاری، تالیف دکتر محمد علی رستگار