معمولا نتایج حاصل از تلاقی دو والد نامشابه دارای رشد و بنیه بالایی هستند.این رشد بالا تحت عنوان هتروزیس یا بنیه هیبرید معروف است و اولین بار در گیاهانی مثل توتون و تاتوره گزارش شد.هتروزیس یا قدرت هیبرید طبق تعریف برتری عملکرد، اندازه، بنیه یا تولید افراد نسل اول حاصل از تلاقی ، در مقایسه با میانگین والدین آنها یا نسبت به بهترین والد می باشد. به میانگین والدین ارزش والدین نیز گفته می شود.

اصطلاح هتروزیس منفی برای مواردی که عملکرد افراد F1 کمتر از متوسط عملکرد والدین یا ضعیف تر از عملکرد والد برتر باشد به کار می رود. اغلب آثار بنیه هیبرید در گیاهان با افزایش قدرت و بنیه ، افزایش رشد رویشی ، قدرت باروری بیشتر ، میوه دهی ، سرغت نمو، عملکرد محصول برداشت شده، مقاومت به بیماریها و آفات و کیفیت بهتر قابل مشاهده است.

پدیده هتروزیس در اکثر گیاهان دیده می شود ، اما مقدار آن در گیاهان مختلف است.برای مثال برخی از نتاج حاصل از تلاقی بین اینبردهای ذرت از رشد و بنیه خوبی برخوردارند، در حالی که در برخی این پدیده دیده نمی شود یا مقدار آن بسیار کم است.

علت بروز پديده هتروزيس چيست ؟

دلایل ارائه شده در مورد هتروزیس:

علت ژنتیکی

علت فیزیولوژیکی

علت سیتوپلاسمی

 

علت ژنتیکی:

با وجود ارائه دلایل مختلف در مورد هتروزیس، علل ژنتیکی آن هنوز کاملا مشخص نیست.در آغاز تصور میشد که بروز هتروزیس ناشی از نمود مناسب هتروزیگوتی میباشد ، در واقع هتروزیس اختصاری از کلمه هتروزیگوسیتی است.درباره علت ژنتیکیهتروزیس سه فرضیه وجود دراد:

الف: فرضیه غالبیت

ب: فرضیه فوق غالبیت

ج: اپیستازی

 

علت فیزیولوژيکی هتروزیس:

الف: بزرگتر بودن جنین

ب: فعالیت بیشتر میتوکندری

ج: ژن های مکمل

 

علت سیتوپلاسمی هتروزیس:

این فرضیه عالت هتروزیس راسیتوپلاسم و ارتباط آن با اطلاعات کروموزومی دانسته است.سیتوپلاسم مایع صاف و زلالی است که غنی از         RNA ، میتوکندری و کلروپلاست می باشد و معمولا از طریق والد مادری به نتاج منتقل می شود .شواهد زیادی مبین این نکته است که اثرات متقابل ژنهای هسته و سیتوپلاسم در ظهور فنوتیپ افراد موثرند.

 

مثالهایی در مورد پدیده هتروزیس:

هتروزیس در گلرنگ:

در گلرنگ با استفاده از ژن th ، ژن عامل نر عقیمی ، واریته های هیبرید گلرنگ را ایجاد نموده ، مشاهده کرده اند که مقدار محصول زوغن هیبرید ها نسبت به بهترین والد و نسبت به متوسط والدین خود برتری معنی داری دارند.بنابراین در گلرنگ ، هتروزیس مشاهده شده است.

هتروزیس در پنبه:

در پنبه تا 32 درصد افزایش محصول الیاف نسبت به محصول الیاف والدین دیده شده است.همین طور برای صفات زودرسی و ظرافت الیاف نیز گزارش های هتروزیس منفی ارائه شده است.

هتروزیس در ذرت:

بیشترین هتروزیس در ذرت مربوط به صفات عملکرد، تعداد دانه در ردیف و طول بلال بوده است.

هتروزیس در لوبیا:

در مورد صفات طول دانه ، تعداد شاخه های فرعی ، طول بوته و تعداد تعداد غلاف در گیاه گزارش شده است.

منابع:

کتاب اصول و مبانی اصلاح نباتات ، دکتر سید علی محمد میرمحمدی میبدی

کتاب اصول اصلاح نباتات دکتر محمد فارسی و دکتر عبدالرضا باقری